تصور کنید مشتری فرم مشاوره را پر کرده، اما هنوز با او تماس نگرفتهایم. خریدار دیگری سفارش داده، ولی همچنان پیام «خریدت را کامل کن» دریافت میکند. این ناهماهنگیها وقتی بیشتر میشوند که تعداد مشتریان بالا برود و پیگیریها دستی بمانند. مارکتینگ اتومیشن کمک میکند ارتباط با مخاطب را براساس وضعیت واقعی او و بدون پیگیری دستی هر پیام پیش ببریم. البته خرید نرمافزار بهتنهایی کافی نیست. باید بدانیم چه کاری را، برای چه کسی و با چه هدفی خودکار کنیم. در این مقاله از بلاگ سیگنال ادز به مارکتینگ اتومیشن و مزایای آن برای کسبوکارها پرداختهایم.
مارکتینگ اتومیشن چیست؟
مارکتینگ اتومیشن یا اتوماسیون بازاریابی یعنی استفاده از نرمافزار برای اجرای خودکار کارهای بازاریابی، براساس زمانبندی و قواعد مشخص. مثلا تعیین کنیم بعد از ثبتنام مشتری، پیام خوشامدگویی ارسال شود و اگر خرید کرد، از فهرست پیشنهاد خرید اول خارج شود.
با این روش، میتوانیم بخشی از فعالیتهای تیم بازاریابی را به گردشهای کاری قابلاندازهگیری تبدیل کنیم. گردش کار یعنی از قبل مشخص کنیم که پس از هر اقدام مخاطب، مثل ثبتنام یا خرید، سیستم چه کاری انجام دهد. اتوماسیون در بازاریابی دیجیتال جای شناخت مشتری یا خلاقیت را نمیگیرد و کمک میکند تصمیمهای ما منظمتر اجرا شوند.
تفاوت اتوماسیون بازاریابی با CRM چیست؟
تمرکز اصلی CRM یا سیستم مدیریت ارتباط با مشتری، نگهداری اطلاعات تماس، سابقه تعامل و وضعیت مذاکرات است. اتوماسیون بیشتر به اجرای ارتباطات و اقدامات خودکار میپردازد. برای نمونه، پس از درخواست مشاوره، اطلاعات فرد در CRM ثبت شود و مسئول فروش اعلان پیگیری بگیرد. یک نرمافزار میتواند امکانات هر دو را داشته باشد؛ پس هنگام انتخاب، قابلیتهای آن را بررسی کنیم،
چرا به مارکتینگ اتومیشن نیاز داریم؟
با رشد کسبوکارها، دنبالکردن دستی همه تعاملات دشوار میشود و احتمال فراموشی بالا میرود. خودکارسازی کمک میکند بهموقع با آنها ارتباط بگیریم و فرصت فروش را از دست ندهیم. مهمترین دستاوردهای مارکتینگ اتومیشن شامل موارد زیر هستند:
- وقت بیشتر برای کارهای مهم: با سپردن فرایندهای تکراری به نرمافزار، روی تحلیل نیاز مشتری و ساخت پیشنهاد بهتر تمرکز میکنیم. کاهش انجام کارهای دستی، فرصت بهرهوری بیشتر را فراهم میکند.
- پیام متناسب با نیاز مخاطب: برای شخصیسازی تجربه مشتری، از سابقه خرید و علاقه او کمک میگیریم. مثلا به خریدار دوربین، بهجای تبلیغ همان دوربین آموزش استفاده میفرستیم.
- پیگیری دقیقتر فروش: با شناسایی مخاطبان راغب و ارجاع بهموقع آنها، فرصتهای فروش کمتری از دست میدهیم و برای بهبود بهرهوری فروش، اولویت تماسها را با میزان آمادگی افراد هماهنگ میکنیم.
- رابطه ماندگارتر: برای تقویت فرایندهای حفظ مشتری، پس از خرید هم همراه او هستیم. مثلا راهنمای استفاده از محصول را میفرستیم یا زمان تمدید اشتراکش را یادآوری میکنیم. این توجه به نیازهای واقعی مشتری میتواند به افزایش حس وفاداری کمک کند و او را به خرید دوباره از ما ترغیب کند.
- تصمیمگیری روشنتر: با کنار هم گذاشتن نتیجه ارتباطات، تاثیرگذاری عملکرد بازاریابی بر فروش را بهتر میسنجیم و بودجه را با اطمینان بیشتری تخصیص میدهیم.
مارکتینگ اتومیشن کجا به کمک ما میآید؟
برای شناخت کاربردهای مارکتینگ اتومیشن، بهتر است از موقعیتهای واقعی مشتری شروع کنیم. جدول زیر نشان میدهد چگونه برای هر موقعیت، اقدام و معیار موفقیت جداگانه در نظر بگیریم:
| موقعیت مشتری | اقدام خودکار پیشنهادی | معیار بررسی نتیجه |
| ثبتنام تازه در سایت | خوشامدگویی و معرفی قدم بعدی | تکمیل حساب یا اولین خرید |
| رها کردن سبد خرید | یادآوری با لینک سبد، پیش از خرید نهایی | سفارشهای تکمیلشده |
| دریافت راهنمای محصول | ارسال محتوای تکمیلی مرتبط | درخواست مشاوره |
| نزدیک شدن پایان اشتراک | یادآوری تمدید پیش از انقضا | نرخ تمدید |
| پایان زمان معمول مصرف محصول | پیشنهاد خرید مجدد متناسب | نرخ تکرار خرید |
این سناریوها را میتوان در بازاریابی ایمیلی، پیامک یا اعلان اپلیکیشن متناسب با امکانات ابزار و اجازه مخاطب اجرا کرد. در بازاریابی چندکاناله، بهتر است کانالها از وضعیت هم خبر داشته باشند تا پس از اقدام مشتری، پیام اضافی نفرستیم. افزایش ارتباطهای مستقیم زمانی ارزش دارد که مزاحمت ایجاد نکند. زمانبندی انتشار پستهای شبکههای اجتماعی هم نمونه سادهتری از خودکارسازی است.
چگونه مارکتینگ اتومیشن را اجرا کنیم؟
برای اجرای فرایندهای خودکار، از یک مسئله مشخص شروع کنیم و مسیر را کمکم گسترش دهیم. این شش مرحله کمک میکند پیش از پیچیدهشدن کار، منطق اجرا و مسئولیتها روشن باشد.
هدف و نقطه شروع را مشخص کنیم
بهجای هدف مبهم فروش بیشتر، روی نتیجهای مثل افزایش خرید دوم تمرکز کنیم. سپس وضعیت فعلی را ثبت کنیم تا مبنای مقایسه داشته باشیم. برای ایجاد فرایند خودکار، باید بدانیم چه کسانی وارد مسیر شوند، چه اقدامی از آنها انتظار داریم و چه زمانی مسیر پایان یابد. اگر پیشنهادمان برای مشتری جذاب نباشد یا نتواند پرداختش را در سایت تکمیل کند، ارسال پیامهای خودکار بهتنهایی مشکل را حل نمیکند.
دادههای لازم را آماده کنیم
برای شناخت رفتار کاربران، اطلاعاتی را جمع کنیم که به هدفمان کمک کند؛ مثلا برای یادآوری خرید مجدد، بدانیم مشتری چه محصولی را چه زمانی خریده است. پیش از ارسال پیام، از نبود شمارههای تکراری، کامل بودن اطلاعات و رضایت مخاطب برای دریافت پیام مطمئن شویم. اطلاعات خرید هم باید بهموقع از فروشگاه به سامانه اتوماسیون منتقل شود تا برای کسی که خرید کرده، یادآوری تکمیل همان خرید نفرستیم. همچنین از همکاران فروش دادههای مربوط به نتیجه تماسها را بگیریم تا بدانیم پیگیریها به خرید رسیدهاند یا نه. کلیک روی پیام بهتنهایی نشانه موفقیت نیست.
مخاطبان را دستهبندی کنیم
خریدار وفادار، بازدیدکننده تازه و مشتری ناراضی نیاز یکسانی ندارند. براساس رفتار مشتریان و مرحله تصمیمگیری، گروههای جدا بسازیم. در فروش سازمانی، درخواست نمایش محصول معمولا نشانه جدیتری از تمایل به خرید است تا دانلود مقاله. بهتر است با کمک همکاران فروش به این رفتارها امتیاز بدهیم. هر کلیک به معنای قصد خرید نیست.
زمان ارسال و توقف پیامها را مشخص کنیم
برای بهبود نحوه کارایی سیستم، مشخص کنیم پیامها چه زمانی ارسال و متوقف شوند. مثلا اگر مشتری سبدش را رها کرد، چند ساعت بعد یادآوری بفرستیم. اما پس از خرید، ارسال یادآوری را متوقف کنیم. تعداد پیامها و فاصله ارسالشان هم مشخص باشد. در طراحی ایمیل یا پیامک، دقیقا بگوییم مخاطب چه کاری انجام دهد و چطور با پشتیبان انسانی تماس بگیرد.
ابزار مناسب را انتخاب و متصل کنیم
برای انتخاب ابزارهای مارکتینگ، ببینیم آیا به فروشگاهمان متصل میشوند، پیامها را براساس رفتار مخاطب میفرستند و نتایج را گزارش میدهند؟ ادغام ابزارهای ایمیلی با اطلاعات سفارش کمک میکند برای خریداران، یادآوری خرید نفرستیم. هزینه اشتراک، ارسال، اتصال و آموزش را هم در نظر بگیریم. ابزارهای تحلیل عملکرد نشان میدهند کاربران در سایت چه میکنند، اما لزوما امکان ارسال خودکار پیام و پیگیری مشتری را ندارند.
عملکرد سیستم را بیازماییم و مسئول پیگیری مشخص کنیم
پیش از شروع، با یک حساب آزمایشی، ثبتنام، خرید و لغو دریافت پیام را امتحان کنیم تا مطمئن شویم پیامها درست ارسال یا متوقف میشوند. سپس ارسال را برای تعداد کمی از مخاطبان آغاز کنیم. اجرای خودکار بر عهده اتوماسیون است، اما باید فردی مسئول بررسی خطاها، پاسخگویی به شکایتها و توقف ارسال در صورت مشکل باشد.
موفقیت مارکتینگ اتومیشن را چگونه بسنجیم؟
برای سنجش بازدهی اتوماسیون بازاریابی، فقط تعداد پیامهای ارسالشده یا بازشده را نبینیم؛ بررسی کنیم چند نفر پس از دریافت پیام، کاری را که انتظار داشتیم انجام دادهاند؛ مثلاً خرید کردهاند یا درخواست مشاوره دادهاند. بهتر است عملکرد کمپینها را با چند معیار مکمل بررسی کنیم تا تصویر گمراهکنندهای از موفقیت نداشته باشیم:
- نرخ تبدیل: چه سهمی از افراد واردشده به مسیر، اقدام مورد نظر را انجام دادهاند؟ بازه زمانی اندازهگیری را یکسان نگه داریم.
- درآمد و سود: درآمد حاصل از پیام را با هزینههای ابزار، ارسال و تخفیف مقایسه کنیم. فروش بیشتر همیشه سودآورتر نیست.
- هزینه جذب: برای سناریوهای جذب مشتری جدید، کل هزینه مرتبط را بر تعداد مشتریان جدید تقسیم کنیم.
- کیفیت ارتباط: لغو عضویت، شکایت و بازخورد مشتری را هم ببینیم. رشد فروش کوتاهمدت نباید اعتماد را فرسوده کند.
- برای بررسی اثربخشی واقعی، در صورت امکان به بخشی تصادفی از مخاطبان واجد شرایط هیچگونه پیامی ندهیم و نتیجه دو گروه را مقایسه کنیم. این کار کمک میکند خریدهایی را که احتمالا بدون پیام هم رخ میدادند، موفقیت اتومیشن حساب نکنیم.
اشتباهات رایج در اجرای مارکتینگ اتومیشن چیست؟
برای اینکه پیامهای خودکار باعث سردرگمی یا دلزدگی مشتری نشوند و بتوانیم نتیجه را درست بسنجیم، از این اشتباهها دوری کنیم:
- ارسال پیام یکسان برای همه، بدون توجه به نیاز و سابقه خرید آنها
- فعال کردن همزمان چند برنامه ارسال پیام، بدون بررسی احتمال دریافت پیامهای تکراری یا متناقض
- ادامه ارسال یادآوری تکمیل خرید، پس از ثبت سفارش مشتری
- خرید فهرست شمارهها یا ایمیلهای افرادی که علاقه و رضایتشان برای دریافت پیام مشخص نیست
- تغییر همزمان چند ویژگی پیام در آزمون A/B، بهطوریکه نتوانیم بفهمیم کدام تغییر باعث بهتر شدن نتیجه شده است
از یک ارتباط مفید شروع کنیم
مارکتینگ اتومیشن زمانی به کسبوکارمان کمک میکند که بدانیم مشتری در هر مرحله به چه چیزی نیاز دارد. برای شروع، یک مسیر کوتاه با هدف مشخص، داده درست و پیام مفید بسازیم. سپس نتیجه را بسنجیم و ایرادها را برطرف کنیم. لازم نیست همه ارتباطات را یکباره خودکار کنیم. کافی است اولین مسیر، هم باری از دوش ما بردارد و هم تجربه بهتری برای مشتری بسازد.
سوالات متداول
آیا کسبوکار کوچک هم به اتوماسیون نیاز دارد؟
اگر پیگیریهای مشابه وقت زیادی میگیرند، بله. بهتر است از یک مسیر ساده شروع کنیم و هزینه راهاندازی را با زمان ذخیرهشده و نتیجه واقعی بسنجیم.
اتومیشن مارکتینگ همان دیجیتال مارکتینگ است؟
نه؛ اولی روشی برای خودکارسازی کارهاست و دومی مجموعه فعالیتهای بازاریابی در فضای دیجیتال. میتوانیم از اتوماسیون برای پشتیبانی از انواع بازاریابی، مثل ایمیل و پیامک کمک بگیریم.
آیا اتوماسیون جای نیروی انسانی را میگیرد؟
میتوانیم کارهای روتین را به نرمافزار بسپاریم، اما شناخت مخاطب، انتخاب پیشنهاد، رسیدگی به نارضایتی و اصلاح تصمیمها همچنان به قضاوت و توجه انسانی نیاز دارد.
